Vaccinatie voor Oostenrijk: noodzakelijk of overdreven?

Je leest een artikel over reisvaccinaties en ineens staat Oostenrijk tussen bestemmingen als Thailand, Brazilië en Zuid-Afrika. Dan vraag je je misschien af of je iets gemist hebt. Moet je je tegenwoordig laten vaccineren voor een vakantie in Tirol, Karinthië of het Salzburgerland?

De aanleiding voor dit soort berichten is meestal FSME, een virusziekte die door teken kan worden overgedragen. Omdat Oostenrijk een van de landen is waar deze ziekte voorkomt, duikt het onderwerp iedere lente en zomer weer op in de media. De manier waarop erover wordt geschreven, roept soms meer vragen op dan antwoorden. Daarom vonden we het tijd om wat nuance aan te brengen.

Wat is FSME?

FSME staat voor Frühsommer-Meningoenzephalitis. In het Engels wordt de ziekte vaak aangeduid als TBE, wat staat voor Tick-Borne Encephalitis. Het gaat om een virus dat via een tekenbeet kan worden overgedragen en in sommige gevallen een ontsteking van de hersenen of hersenvliezen kan veroorzaken.

Dat klinkt ernstig en dat kan het ook zijn. Tegelijkertijd is het belangrijk om te weten dat niet iedere teek besmet is en dat niet iedere besmetting leidt tot ernstige klachten. Veel mensen die besmet raken, merken daar zelfs weinig of niets van.

Toch wordt FSME in Oostenrijk serieus genomen. Niet omdat iedereen gevaar loopt, maar omdat de gevolgen in sommige gevallen aanzienlijk kunnen zijn.

Waarom wordt er juist in Oostenrijk zoveel aandacht aan besteed?

Oostenrijk is een land waar mensen veel buiten zijn. Wandelen, mountainbiken, hardlopen, jagen, vissen en werken in de natuur maken voor veel inwoners deel uit van het dagelijks leven. Daardoor komen Oostenrijkers gemiddeld vaker in aanraking met teken dan veel Nederlanders.

Daarom worden er al tientallen jaren vaccinatiecampagnes georganiseerd. In het voorjaar zie je regelmatig acties van huisartsen, apotheken en gezondheidsdiensten die inwoners oproepen om hun vaccinatiebescherming te controleren.

Dat heeft effect gehad. Oostenrijk behoort inmiddels tot de landen met de hoogste FSME-vaccinatiegraad ter wereld. Juist daardoor ligt het aantal ernstige ziektegevallen relatief laag in vergelijking met het aantal mensen dat in risicogebieden woont of recreëert.

Geldt dit risico ook voor vakantiegangers?

Hier zit misschien wel de belangrijkste nuance van het hele verhaal.

Wanneer je sommige berichten leest, zou je bijna denken dat iedere Nederlander die richting Oostenrijk vertrekt eerst een afspraak bij de GGD moet maken. In werkelijkheid hangt het risico sterk af van wat je tijdens je vakantie gaat doen.

Een inwoner van Steiermark die ieder weekend in het bos werkt, heeft een ander risico dan een gezin dat een week in een vakantiepark verblijft en af en toe een gemarkeerde wandelroute loopt. Ook een stedentrip naar Wenen, Salzburg of Graz is nauwelijks te vergelijken met een actieve wandelvakantie waarbij je dagelijks door bossen en natuurgebieden trekt.

Dat betekent niet dat vakantiegangers geen risico lopen, maar wel dat de situatie veel minder zwart-wit is dan sommige koppen doen vermoeden.

Een vaccinatie regel je niet even vlak voor vertrek

Wat in veel artikelen nauwelijks wordt benoemd, is dat een FSME-vaccinatie niet vergelijkbaar is met een prik die je een week voor vertrek haalt.

Voor een langdurige bescherming bestaat het basisschema uit drie vaccinaties die over een langere periode worden toegediend. Tussen de eerste en tweede vaccinatie zit meestal één tot drie maanden. De derde vaccinatie volgt vervolgens pas maanden later.

Er bestaan wel versnelde schema's voor mensen die op korte termijn vertrekken, maar ook daarbij is een vervolgprik nodig om een langdurige bescherming op te bouwen.

Wie dus drie weken voor vertrek een artikel leest waarin wordt gesuggereerd dat vaccinatie noodzakelijk is, ontdekt al snel dat de praktijk iets ingewikkelder ligt.

Waar komen teken in Oostenrijk voor?

Teken komen in grote delen van Oostenrijk voor. Vooral in bossen, struikgewas, riviergebieden, weilanden en andere groene gebieden kunnen ze voorkomen. Dat betekent niet dat je tijdens iedere wandeling direct risico loopt, maar het is wel verstandig om alert te zijn.

Veel wandelaars denken dat teken vooral diep in de bergen voorkomen. In werkelijkheid bevinden ze zich vaak juist op lagere hoogtes waar meer begroeiing aanwezig is. Tijdens een wandeling boven de boomgrens is de kans op contact met teken doorgaans kleiner dan tijdens een boswandeling in een dal.

Dat is ook een van de redenen waarom het lastig is om algemene uitspraken te doen over het risico in Oostenrijk. Een vakantie in het Bregenzerwald is nu eenmaal anders dan een week in Wenen of een verblijf aan de Wörthersee.

Wat kun je zelf doen?

Of je nu gevaccineerd bent of niet, het blijft verstandig om jezelf na een wandeling even te controleren op teken. Zeker wanneer je door hoog gras, struiken of bosrijke gebieden hebt gelopen.

Veel Oostenrijkers kijken daar nauwelijks meer van op. Net zoals je na een wandeling je wandelschoenen schoonmaakt, controleer je ook even op tekenbeten. Het dragen van een lange broek en het zoveel mogelijk blijven op de paden kan daarnaast helpen om het risico verder te verkleinen.

Voor de meeste vakantiegangers zijn dit eenvoudige maatregelen die weinig moeite kosten en veel kunnen opleveren.

Wanneer is vaccinatie het overwegen waard?

Voor mensen die slechts af en toe naar Oostenrijk gaan, zal vaccinatie vaak geen vanzelfsprekende keuze zijn. Dat ligt anders voor mensen die regelmatig in Oostenrijk verblijven, een vakantiehuis hebben, er wonen of jaarlijks veel tijd doorbrengen in de natuur.

Juist voor die groep kan het zinvol zijn om zich goed te laten informeren over de mogelijkheden van een FSME-vaccinatie. Uiteindelijk is het een persoonlijke afweging waarbij reisgedrag, verblijfsduur en individuele omstandigheden een belangrijke rol spelen.

Mijn ongezouten mening?

Ja, FSME komt voor in Oostenrijk. En ja, het is verstandig om je bewust te zijn van het risico op tekenbeten wanneer je de natuur in trekt.

Dat betekent echter niet dat iedere vakantieganger die richting Oostenrijk vertrekt automatisch een vaccinatie nodig heeft. De werkelijkheid is genuanceerder dan sommige krantenkoppen doen vermoeden.

Ga je een paar dagen naar Wenen, maak je een ontspannen vakantie in Tirol of verblijf je vooral op de camping en in de dorpen? Dan is de situatie anders dan voor iemand die maandenlang door bossen trekt of ieder weekend in de Oostenrijkse natuur te vinden is.

Zoals zo vaak geldt ook hier: laat je niet alleen leiden door de kop van een artikel, maar kijk vooral naar je eigen situatie. Dat levert meestal een beter advies op dan welke clickbaittitel dan ook.