De vrijwillige brandweer in Oostenrijk: de vereniging die het dorp draaiende houdt
Wie door Oostenrijk reist, ziet ze overal. Moderne brandweerkazernes in kleine dorpen, rode brandweerauto's op dorpspleinen en aankondigingen voor brandweerfeesten, Frühschoppen en open dagen.
Voor veel Nederlanders is dat opvallend. Waarom heeft een dorp met misschien duizend inwoners zo'n grote brandweerkazerne? En waarom lijkt de brandweer zo verweven met het dagelijkse leven?
Het antwoord is simpel: in Oostenrijk draait de brandweer grotendeels op vrijwilligers.
Bijna alles is vrijwillig
Anders dan veel mensen denken, bestaat de Oostenrijkse brandweer niet voornamelijk uit beroepsbrandweerlieden.
Veruit de meeste korpsen zijn vrijwillige brandweerkorpsen. Duizenden mannen en vrouwen staan dag en nacht klaar om uit te rukken wanneer dat nodig is. Naast hun werk als bakker, automonteur, verpleegkundige, leraar of ondernemer.
Gaat de pieper af tijdens het werk, dan vertrekken veel vrijwilligers direct naar de kazerne. Dat gebeurt bij branden, verkeersongevallen, overstromingen, stormschade en technische hulpverleningen.
Voor de meeste vrijwilligers staat daar geen salaris tegenover.
Geen hobby, maar een verantwoordelijkheid
Wie met Oostenrijkse brandweerlieden praat, merkt al snel dat ze hun inzet niet als hobby zien.
Natuurlijk speelt kameraadschap een rol, maar uiteindelijk gaat het om verantwoordelijkheid voor het dorp en de regio. In berggebieden kan de brandweer soms minuten eerder ter plaatse zijn dan andere hulpdiensten. Zeker bij ongevallen op afgelegen wegen of tijdens extreme weersomstandigheden kan dat van groot belang zijn.
Daarom trainen vrijwilligers regelmatig. Oefenavonden, opleidingen en bijscholingen maken een belangrijk deel uit van het werk.
Meer dan alleen branden blussen
Hoewel de naam anders doet vermoeden, blust de brandweer allang niet meer alleen branden.
Verkeersongevallen, stormschade, wateroverlast, het leegpompen van kelders, omgevallen bomen en technische hulpverlening behoren inmiddels tot de dagelijkse werkzaamheden.
In berggebieden wordt bovendien regelmatig samengewerkt met bergreddingsdiensten en andere hulporganisaties.
Daardoor zijn veel Oostenrijkse brandweerkazernes uitgerust met modern materieel dat je niet direct zou verwachten in een klein dorp.
Waarom zijn er zoveel brandweerfeesten?
Wie in de zomer door Oostenrijk reist, ziet regelmatig borden voor een Feuerwehrfest, Frühschoppen of dorpsfeest georganiseerd door de brandweer.
Dat heeft een praktische reden.
De vrijwillige brandweer is vaak afhankelijk van contributies, donaties en inkomsten uit evenementen. Met de opbrengsten worden opleidingen, jeugdwerk, materialen en activiteiten gefinancierd.
Maar die feesten hebben nog een tweede functie. Ze brengen mensen samen.
Voor veel dorpen behoort het jaarlijkse brandweerfeest tot de vaste hoogtepunten van het jaar.
Jeugdbrandweer als kweekvijver
Veel korpsen hebben een eigen jeugdafdeling.
Kinderen en jongeren maken daar kennis met de brandweer, leren samenwerken en nemen deel aan wedstrijden en oefeningen. Voor veel Oostenrijkers begint de band met de vrijwillige brandweer al op jonge leeftijd.
Dat verklaart ook waarom de traditie zo sterk blijft. Nieuwe generaties groeien er letterlijk mee op.
Wist je dat?
Veel moderne brandweerwagens die je in Europa tegenkomt, worden gebouwd door het Oostenrijkse bedrijf Rosenbauer uit Leonding bij Linz. Het bedrijf behoort tot de grootste producenten van brandweervoertuigen ter wereld en levert voertuigen aan brandweerkorpsen in meer dan honderd landen.
Dat sluit ook mooi aan bij Alles over Oostenrijk: het laat zien dat Oostenrijk niet alleen bekendstaat om bergen, skigebieden en Sachertorte, maar ook wereldwijd een belangrijke rol speelt in een heel andere sector.
Het sociale hart van veel dorpen
Wat ons opvalt, is dat de vrijwillige brandweer in Oostenrijk vaak veel meer is dan een hulpdienst.
In veel dorpen vormt de brandweerkazerne een ontmoetingsplek. Mensen kennen elkaar, helpen elkaar en organiseren samen activiteiten. De brandweer is daardoor vaak net zo goed een vereniging als een hulporganisatie.
Misschien is dat ook waarom de vrijwillige brandweer zo'n sterke positie heeft behouden. Het gaat niet alleen om branden blussen of technische hulpverlening. Het gaat ook om betrokkenheid bij het dorp en de gemeenschap.
Voor veel Oostenrijkers is lid worden van de vrijwillige brandweer geen uitzonderlijke keuze. Het hoort er simpelweg bij.
Eén noodnummer voor heel Oostenrijk
De inzet van brandweer, ambulance en politie wordt centraal gecoördineerd via meldkamers. Daardoor maakt het voor een melding niet uit waar je je in Oostenrijk bevindt.
Net als in de rest van Europa werkt het algemene alarmnummer 112 overal in Oostenrijk. Daarnaast heeft de brandweer ook haar eigen nationale noodnummer: 122.
Bel je één van deze nummers, dan wordt de melding automatisch doorgestuurd naar de juiste meldkamer en worden de dichtstbijzijnde hulpdiensten gealarmeerd.
Voor toeristen is dat een geruststellende gedachte. Of je nu in het centrum van Wenen staat, op een camping aan de Wolfgangsee verblijft of onderweg bent op een bergweg in Tirol, hulp wordt altijd via hetzelfde systeem aangestuurd.
Wist je dat?
Oostenrijk telt ruim 4500 vrijwillige brandweerkorpsen. Daarmee behoort het land tot de Europese landen waar de hulpverlening het sterkst op vrijwilligers steunt. In veel kleine gemeenten zou zonder deze vrijwilligers zelfs geen lokale brandweerpost bestaan.
Wie tijdens zijn vakantie een brandweerfeest, Frühschoppen of open dag tegenkomt, kijkt daardoor misschien met andere ogen naar de mensen achter de tap of achter de barbecue. Grote kans dat zij een paar dagen later midden in de nacht uitrukken voor een brand of verkeersongeval.