Het zwarte goud van Steiermark: alles over pompoenpitolie (Kürbiskernöl)
Je zit op een terras in Zuid-Steiermark, ergens tussen de wijnranken. Voor je staat een simpele salade, niets bijzonders op het eerste gezicht. Totdat er een donkere, bijna zwarte olie overheen gaat. Eén hap en je snapt waarom Oostenrijkers hier zo trots op zijn. Dit is geen gewone olie, dit is Kürbiskernöl – het zwarte goud van Steiermark.
Wie eenmaal in deze regio is geweest, komt het overal tegen. Op salades, in soepen, zelfs over ijs. En dat laatste klinkt misschien vreemd, maar het zegt eigenlijk alles over hoe diep deze olie in de lokale keuken zit.
Wat maakt pompoenpitolie uit Steiermark zo bijzonder?
Pompoenpitolie wordt op meerdere plekken gemaakt, maar de variant uit Steiermark heeft een beschermde status: Steirisches Kürbiskernöl g.g.A. Dat betekent dat de olie alleen zo genoemd mag worden als hij echt uit deze regio komt en volgens vaste regels is geproduceerd.
De basis is een specifieke pompoen: de Steiermarkse oliepompoen. Anders dan bij gewone pompoenen hebben de pitten geen harde schil, waardoor ze direct te verwerken zijn. Na de oogst worden de pitten gedroogd, gemalen en licht geroosterd. Daarna worden ze geperst tot olie.
Wat opvalt, is de kleur. In het flesje lijkt de olie bijna zwart. Giet je hem op een bord en kijk je tegen het licht, dan zie je vaak een donkergroene tot roodachtige gloed. De smaak is nootachtig, vol en een beetje aards. Niet iets wat je achteloos over een gerecht giet, maar eerder een smaakmaker waar je bewust mee omgaat.
Belangrijk om te weten: dit is geen olie om in te bakken. De smaak komt het beste tot zijn recht als je hem koud gebruikt, vlak voor het serveren.
Waar kom je Kürbiskernöl tegen in Steiermark?
In Steiermark hoort pompoenpitolie er gewoon bij. Net zoals olijfolie in Italië op tafel staat, zie je hier vaak een flesje Kürbiskernöl naast het zout en de azijn.
Vooral in het zuiden van de deelstaat, rond plaatsen als Leibnitz en het Vulkanland, zie je hoe belangrijk dit product is. Maar ook iets noordelijker, bijvoorbeeld in en rond Lannach, zit je goed. Daar vind je producenten zoals Ölmühle Jobstl, die al jaren meedraaien in de top van beste Kürbiskernöl van Oostenrijk.
Dat zijn geen grote fabrieken, maar familiebedrijven waar de olie nog met veel aandacht wordt gemaakt. Wat ons opvalt: als een producent hier hoog scoort, zie je dat meteen terug in de vraag. In het seizoen staan mensen soms gewoon even te wachten voor een goed flesje.
Ook in een Buschenschank – een eenvoudige wijn- en eetgelegenheid bij een boer – kom je het standaard tegen. Bestel je een Brettljause (een plank met vlees, kaas en brood), dan zit er bijna altijd een salade bij met die kenmerkende donkere olie.
Wat ons verder opvalt als we hier een paar dagen zijn: je gebruikt het vanzelf minder dan je in het begin denkt. Eén scheutje is genoeg. Dat heeft niet alleen met de smaak te maken, maar ook met de prijs. Goede pompoenpitolie is relatief duur, dus je gaat er automatisch bewuster mee om.
Zo gebruiken Oostenrijkers pompoenpitolie
De kracht van Kürbiskernöl zit juist in de eenvoud. Je hoeft er geen ingewikkelde gerechten mee te maken om het tot zijn recht te laten komen.
De klassieker is een simpele salade met azijn, zout en pompoenpitolie. Geen ingewikkelde dressing, geen extra smaken die alles overnemen. Gewoon goed brood erbij en je bent klaar.
Ook bij soepen zie je het vaak terug. Een romige pompoensoep krijgt op het bord nog een paar druppels olie mee. Dat geeft net wat extra diepte zonder dat het zwaar wordt.
Wat ons opvalt: in Oostenrijk wordt deze olie vooral gebruikt om een gerecht af te maken, niet om het te domineren. Dat is een verschil met hoe we in Nederland vaak met olie omgaan.
Simpele recepten met Kürbiskernöl
Als je een flesje mee naar huis neemt, wil je er natuurlijk iets mee doen. Gelukkig hoef je het niet ingewikkeld te maken:
- Vanille-ijs met pompoenpitolie
Misschien wel de bekendste combinatie uit Steiermark. Een bolletje vanille-ijs met een klein scheutje olie en soms wat geroosterde pitten. Het is zo’n combinatie waar je eerst over twijfelt, maar na één keer snap je waarom dit hier overal op de kaart staat. - Salade zoals in Steiermark
Groene salade, beetje azijn, snuf zout en een scheutje pompoenpitolie. Meer heb je niet nodig. Juist die eenvoud maakt het sterk. - Pompoensoep afmaken
Voeg de olie pas op het bord toe, niet tijdens het koken. Zo blijft de smaak intact en krijg je dat typische contrast.
Dit zijn geen recepten die je uit een kookboek moet volgen. Dit is hoe het daar gewoon wordt gegeten.
Is pompoenpitolie gezond?
Pompoenpitolie wordt regelmatig genoemd als een gezonde toevoeging aan je voeding. Dat heeft vooral te maken met de voedingsstoffen in de pitten, zoals zink, antioxidanten en onverzadigde vetzuren.
Er zijn aanwijzingen dat producten op basis van pompoenpitten de prostaat kunnen ondersteunen, maar zie het niet als een oplossing. Het blijft gewoon een goede olie binnen een normaal voedingspatroon.
En eerlijk is eerlijk: de meeste mensen gebruiken het vooral omdat ze het lekker vinden.
Waar let je op als je een flesje koopt?
Niet elke pompoenpitolie is hetzelfde. Als je in Oostenrijk bent (of later thuis iets bestelt), zijn dit een paar dingen waar je op kunt letten.
Let op de herkomst. Staat er Steirisches Kürbiskernöl g.g.A. op de fles, dan weet je dat het product uit de juiste regio komt en aan bepaalde kwaliteitseisen voldoet.
De verpakking zegt ook veel. Goede olie zit meestal in een donkere fles, omdat licht de smaak kan aantasten. Zie je een doorzichtige fles in fel licht staan, dan is dat meestal geen goed teken.
Qua prijs zit je vaak tussen de tien en twintig euro voor een klein flesje. Dat lijkt veel, maar je gebruikt er per keer maar weinig van.
En misschien wel het belangrijkste: proef het als je de kans hebt. In Steiermark zelf kan dat op veel plekken, en je merkt meteen het verschil tussen een vlakke olie en een goede, volle variant.
Meer dan een souvenir
Veel mensen nemen een flesje pompoenpitolie mee naar huis als souvenir. Dat is logisch, want het is iets wat je niet overal in deze kwaliteit vindt.
Maar eigenlijk is het zonde om het alleen zo te zien. Het hoort bij de regio, bij de manier van eten en bij het tempo van leven daar. Je proeft een beetje van Steiermark in elke druppel.
Als je de kans hebt, probeer het dan niet alleen thuis, maar juist ook daar. Op een terras, bij een Buschenschank of gewoon tijdens een simpele lunch. Grote kans dat je daarna zelf met een flesje in de auto terug zit.