Zwemmen in een bergmeer in Oostenrijk: wat je moet weten vóór je het water ingaat

Na een warme klim gaan de wandelschoenen uit en ligt het bergmeer voor je. Even zwemmen voordat je verderloopt? Heidi-Rose Kutsche wees ons met haar bericht op de gevaren van koud water in bergmeren. Zij deed onderzoek naar de gevolgen en wij zijn nog even verder gaan graven in de details,. Dit was voor ons de aanleiding om uit te zoeken waar je tijdens een wandelvakantie in Oostenrijk op moet letten.

Want tussen een middag zwemmen aan de Wörthersee bij Klagenfurt en een korte zwemstop bij een Tirools bergmeer zit een flink verschil. De temperatuur, de toegang tot het water en de afstand tot hulp bepalen wat op die plek verstandig is.

Van 25 graden in Kärnten tot 17 graden in Tirol

Wie in Kärnten heeft gezwommen, kan bij een bergmeer elders in Oostenrijk voor een koude verrassing komen te staan. Deze voorbeelden laten zien hoe groot de verschillen zijn:

Meer	Bundesland	Wat kun je in de zomer verwachten?
Wörthersee	Kärnten	Gemiddeld 23–25 °C; dicht bij de oever tot 28 °C.
Vorderer Gosausee	Oberösterreich	Volgens de toeristische regio tot 23 °C.
Vilsalpsee	Tirol	Zelfs midden in de zomer meestal niet boven 17 °C.

Bron: de toeristische regio's van Kärnten, Dachstein Salzkammergut en Tirol. Het gaat om richtwaarden: de temperatuur op jouw dag kan afwijken.

Bij de Gosausee kun je vóór vertrek het actuele waterbericht van de regio bekijken. Ga je hoger de bergen in en is er geen betrouwbare temperatuurinformatie, reken dan niet op dezelfde omstandigheden als bij een zwemmeer in het dal.

Waarom 20 graden aan de oever niet het hele verhaal vertelt

Met je hand voelen hoe warm het water is, zegt iets over die ene plek aan de oppervlakte. Dieper in het meer kan het aanzienlijk kouder zijn.

In de zomer kunnen diepe meren verschillende temperatuurlagen hebben. Tussen de warmere bovenlaag en het koude diepere water ligt een overgangszone waarin de temperatuur snel daalt: de spronglaag, ook wel thermocline genoemd. Duik je dieper, dan kun je dat verschil plotseling voelen. De DLRG waarschuwt voor deze temperatuurverschillen in bergmeren en andere diepe meren.

Op welke diepte die overgang ligt, verschilt per meer en per moment. Een aangename temperatuur bij de instap zegt dus niets over het water verderop of dieper onder je.

Die koude laag voelt soms als een stroming, maar in een bergmeer zonder in- of uitstroom staat het water vrijwel stil. Het koude water ligt als een laag onder het warme water en trekt je niet naar beneden. Het gevaar zit in de plotselinge kou, niet in een zuigende stroming.

Echte stroming kan er wel zijn, maar op voorspelbare plekken:

• Bij instromende beken. Smeltwater van gletsjers en sneeuwvelden is ijskoud en kan bij de monding een merkbare stroming geven.
• Bij de afvloeiing. Waar het meer overgaat in een beek of rivier, trekt het water weg. Blijf daar uit de buurt.
• Bij stuwmeren. Rond dammen, inlaten en uitlaten kan het water in beweging zijn, en bij pompcentrales kan het waterpeil snel veranderen. Ook daarom is zwemmen in veel stuwmeren verboden.
• Bij harde wind. Op grotere meren kan wind oppervlaktestroming en golven veroorzaken die terugzwemmen zwaarder maken.

Koudeschok kan ook goede zwemmers overvallen

Kom je plotseling in koud water terecht, dan kun je onwillekeurig naar adem happen en je ademhaling moeilijk onder controle krijgen. Ook je hartslag en bloeddruk kunnen stijgen. Is je gezicht op dat moment onder water, dan is dat direct gevaarlijk.

De reddingsorganisatie RNLI noemt koudeschok een belangrijk risico bij water van ongeveer 15 °C en kouder. Die reactie kan meteen optreden, nog voordat je onderkoeld raakt. Zwemervaring voorkomt dat niet.

Na de klim: eerst rusten, dan pas het water in

In Oostenrijk verdrinken jaarlijks gemiddeld zo'n 42 mensen, meldt het Kuratorium für Verkehrssicherheit (KFV). Aan een alpenmeer is meestal geen badmeester, dus of de plek geschikt is, moet je zelf beoordelen. Kun je gemakkelijk het water in én weer uit? Is zwemmen toegestaan? En is er iemand die kan helpen?

Voor een zwemstop tijdens een wandeling raden we je aan:

• Rust eerst uit na de klim. Laat je ademhaling tot rust komen en koel af. Spring niet met een verhit lichaam in koud water; daar waarschuwt ook de Österreichische Wasserrettung voor. Zeker op hete dagen geldt dit dubbel. Lees ook onze tips voor wandelen tijdens een hittegolf.
• Ga geleidelijk het water in. Kies een toegankelijke instap en spring niet vanaf een rots, steiger of oever.
• Zwem niet alleen. Zorg dat iemand je in het oog houdt en hulp kan inschakelen. Het KFV adviseert dit uitdrukkelijk voor open water.
• Blijf langs een bereikbare oever. Zwem niet naar de overkant. Kies een kort stuk waar je tussendoor gemakkelijk uit het water kunt.
• Stop bij de eerste klachten. Rillen, gevoelloze vingers of verlies van kracht zijn redenen om direct naar de kant te gaan. Wacht niet tot terugzwemmen moeilijk wordt.

Meer algemene adviezen voor onderweg vind je in onze 10 tips voor veilig wandelen in Oostenrijk.

Raak je toch in de problemen?

Moeite met ademhalen is een direct alarmsignaal. Houd je gezicht boven water, blijf drijven en roep om hulp zodra dat lukt. Forceer geen zwemslag zolang je je ademhaling niet onder controle hebt. Pas als je weer rustig ademt, zwem je naar de dichtstbijzijnde plek waar je uit het water kunt.

Bij deze meren blijft de zwemkleding in je rugzak

Een wandelpad rond een meer betekent niet automatisch dat je er mag zwemmen. Bij de Grüner See bij Tragöß in de Steiermark zijn zwemmen en duiken verboden om de natuur te beschermen. De toeristische regio Erzberg Leoben vermeldt dit verbod expliciet.

Ook in de Lünersee boven het Brandnertal in Vorarlberg, een stuwmeer op ongeveer 1970 meter hoogte, mag je niet zwemmen. Het meer wordt gebruikt voor energieopwekking.

Let onderweg ook op kunstmatige Speicherteiche voor sneeuwkanonnen. Volgens Tirol Werbung is zwemmen daarin in principe verboden, tenzij het uitdrukkelijk is toegestaan. Ook los van het verbod zijn ze verre van uitnodigend: de oevers zijn steil en vaak afgewerkt met grove steenslag. Het water in gaat nog wel, maar er weer uitkomen is lastig, zeker met koude handen en voeten. Voor stuwmeren verschillen de regels per meer, dus lees de borden bij de toegang.

Neem droge kleding mee en weet wie je belt

Plan je een zwemstop, neem dan een handdoek en droge kleding mee. Na koud water wil je niet in natte zwemkleding aan een winderige afdaling beginnen.

Sla vóór vertrek de naam van het meer en je route op je telefoon op. Bij een ongeval bel je in Oostenrijk:

• 140: Bergrettung (alpien noodnummer; in Vorarlberg via 144)
• 144: ambulance
• 112: Europees alarmnummer. Dit werkt ook als je eigen provider geen bereik heeft maar een ander netwerk wel.

Geef door bij welk meer en aan welke oever je bent, en via welk pad hulpverleners je kunnen bereiken. Wat je verder moet doen bij een ongeval in de bergen, lees je in noodgeval in de bergen: zo handel je. En check vooraf of je reisverzekering bergredding dekt: een helikopterinzet kan flink in de papieren lopen.

Meta-beschrijving: Zwemmen in een bergmeer in Oostenrijk? Waarom het water kouder is dan je denkt, welke meren verboden zijn en hoe je veilig een zwemstop maakt.